بسیاری از رویدادهای تاریخی در کالبد مکانها جاودانه میشوند، اکنون نیز حرم مطهر امام رضا (ع) در حال گذار از یک آیین ساده سوگواری به یک روایت بصری ماندگار است. از دیوارنگارههای عظیم و تکیه بر شعار راهبردی «باید برخاست» تا کتیبه تأملبرانگیز «خادم خورشید به آغوش حرم باز آمد» و سیاهپوشی گسترده در تمام اماکن متبرکه، همه چیز در حریم رضوی حکایت از یک چرخش تاریخی دارد.
آستان قدس رضوی در این فضاآرایی گسترده، تلاش کرده است تا هم عناصر سنتی عزاداری و آیینهای سوگواری حضور پررنگ داشته باشند و هم ابزارهای نوین ارتباطی محیطی برای انتقال پیام و معنا به کار گرفته شوند. حاصل کار، روایتی بصری است که در آن کتیبهها، پرچمها، استندهای تصویری، دیوارپوشیها و دیوارنگارههای عظیم، هر کدام بخشی از یک پیام واحد را بازگو میکنند، پیامی که با شعار محوری «باید برخاست» و ترجمه چندزبانه آن، مخاطبان فارسیزبان و زائران بینالمللی حرم مطهر را همزمان مورد خطاب قرار میدهد.
سیاهپوشی گسترده و کتیبههایی به متراژ ۲ هزار متر
در کنار سیاهپوشی صحنها و بستهای حرم مطهر رضوی، نصب پرچمها و کتیبههای بزرگ پارچهای نیز در دستور کار قرار گرفته است. مجموع متراژ این کتیبهها و پرچمها بالغ بر ۲ هزار متر برآورد میشود، حجمی چشمگیر که نهتنها به تغییر محسوس چهره حرم انجامیده، بلکه به انسجام و یکپارچگی فضای سوگواری در نقاط مختلف کمک کرده است.
این کتیبههای عظیم با جانمایی دقیق در مسیرهای پررفتوآمد و نقاط شاخص، نقش راهنمای عاطفی را برای زائر ایفا میکنند، به این معنا که زائر در حرکت میان صحنها و رواقها، در یک خط روایت پیوسته قرار میگیرد و پیام کلی فضاآرایی را بهصورت مرحلهبهمرحله دریافت میکند.
انتقال پیام «باید برخاست»
یکی از مهمترین بخشهای این فضاآرایی، نصب ۱۴۰ تابلواستند در سطح حرم مطهر است. این مجموعه بر اساس هویت بصری ابلاغی طراحی و اجرا شده و محوریت آن شعار «باید برخاست» است؛ شعاری که به سه زبان عربی، اردو و انگلیسی نیز ترجمه شده تا پیام اثرگذاری خود را به طیف گستردهتری از زائران داخلی و خارجی منتقل کند.
در این استندها، تصاویر مقام معظم رهبری در سطح حرم مطهر رضوی نصب شده و بخشی از این تصاویر نیز به تمثال مبارک امام خمینی (ره) اختصاصیافته است. همچنین در بخش دیگری از این مجموعه، تصاویر رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای پیشبینی و اجرا شده است؛ امری که در کنار یک طراحی یکپارچه، کارکردی دوگانه دارد و ضمن ایجاد پیوند تصویری میانلایههای تاریخی انقلاب اسلامی، بر استمرار مسیر رهبری و حفظ نظام انقلاب اسلامی در نگاه مخاطب تأکید میکند.
ثبت خاطره حضور در حرم
همزمان با ضرورت آمادهسازی گسترده حرم مطهر رضوی، حدود ۷۰۰ متر فضای دیوارپوشی جدید نیز طراحی و اجرا شده است. این دیوارپوشیها که برگرفته از همان هویت بصری ابلاغی هستند، با محوریت شعار «باید برخاست» و نیز با استفاده از تصاویر حضور رهبر شهید انقلاب در طول سالهای مختلف در حرم مطهر رضوی آراسته شدهاند.
این بخش از فضاآرایی، وجهی مستند و روایتگر دارد، چرا که از یک سو حس همزمانی و نزدیکی عاطفی را برای مخاطب تقویت میکند و ازسویدیگر، نوعی آرشیو بصری از پیوند دیرینه میان حریم رضوی و تاریخ معاصر را در معرض دید قرار میدهد؛ بهویژه برای زائرانی که در این روزها از نقاط مختلف کشور و جهان به مشهدالرضا (ع) مشرف میشوند.
چهار قاب بزرگ در نقاط کلیدی حرم
همچنین چهار دیوارنگاره بزرگ و مفهومی در صحنها و مبادی ورودی اجرا شده است، آثاری که هر یک با جانمایی ویژه و ابعاد چشمگیر، از مهمترین جلوههای بصری این مناسبت به شمار میآیند.
دیوارنگاره بست شیخ طوسی با تصویر بزرگ امام شهید در میان پرچم گنبد حرم مطهر رضوی و با شعار «نصرٌ من الله و فتحٌ قریب» نصب شده است. همین طرح در ایوان شمالی صحن پیامبر اعظم (ص) نیز پیشبینی شده تا با ایجاد انسجام بصری در فضاسازی محیطی، پیام اثر در یکی دیگر از نقاط پرتردد و شاخص حرم در معرض دید زائران قرار گیرد.
در بخش دیگری از این برنامه، دیوارنگاره یکصد متری صحن پیامبر اعظم (ص) به تصویری از رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای مزین خواهد شد، اثری شاخص که به دلیل ابعاد و موقعیت جانمایی، یکی از مهمترین نقاط کانونی این فضاآرایی به شمار میرود.
دیوارنگاره جدید بابالجواد (ع) نیز در مرحله آمادهسازی قرار دارد و بر اساس برنامهریزی انجامشده، این اثر منقش به تصویر رهبر شهید در یکی از اصلیترین ورودیهای حرم مطهر نصب خواهد شد تا در بدو ورود زائران، پیوستگی پیام فضاآرایی را تکمیل کند.
خادم نور به آغوش حرم باز آمد
در ادامه این فضاآرایی، در ایوان طلای صحن انقلاب اسلامی نیز کتیبهای بزرگ متراژ با عبارت عاطفی «خادم خورشید به آغوش حرم باز آمد» نصب خواهد شد. این جمله کوتاه، در عین ایجاز، بار معنایی و احساسی بالایی دارد و بهعنوان یکی از نقاط عطف روایت محیطی این روزها، توجه زائران را در صحن انقلاب اسلامی که همواره یکی از اصلیترین کانونهای حضور زائران بوده به خود جلب میکند.
بدین ترتیب، تاروپود فضاآرایی نوین حریم رضوی، نه سیاهپوشی ساده در فراق، بلکه ترسیمگر منشور حماسه و استمرار است.
هر آینه و هر تصویر در این آستان ملکوتی، شاهدی است بر این مدعا که بیرق هدایت بر زمین نخواهد ماند و پیامِ «باید برخاست» باتکیهبر هدایت ولایت، در دلهای زائران طنینافکن میشود.
حرم مطهر رضوی در آستانه این وداع بزرگ، سیمای یک بیعت گاه همیشگی را یافته است که در آن، خط سرخ شهادت با پیوند ناگسستنی امت و امام، در تاریخ انقلاب اسلامی جاودانه میشود.
نظر شما